شاخص دلار چیست؟ (DXY) تاثیر آن بر بازارهای مختلف چیست؟

شاخص دلار (DXY)، معیار سنجش قدرت دلار آمریکا در برابر سبدی از مهم‌ترین ارزهای دنیاست. مرز پایه و روانی این شاخص عدد ۱۰۰ است؛ اگر این شاخص رو به رشد باشد، معمولاً نشان‌دهنده‌ی اقتصاد رو به جلو و قدرت‌ گرفتن آمریکاست. این شاخص یک رابطه‌ی الاکلنگی و تقریباً عکس با اونس جهانی طلا دارد. یعنی هرچه قدرت دلار بیشتر شود، دارایی‌هایی مثل طلا و نقره افت می‌کنند؛ اما چرا؟
دلیلش ساده است: وقتی اقتصاد آمریکا قوی می‌شود، سرمایه‌گذاران در سراسر جهان ترجیح می‌دهند طلاهای خود (که سود ثابتی ندارند) را بفروشند و به سمت خرید اوراق قرضه دولتی آمریکا یا سپرده‌گذاری در بانک‌های این کشور بروند، زیرا حالا می‌توانند سود نقدی، تضمین‌شده و بیشتری دریافت کنند.

شاخص دلار را از کجا بررسی کنیم؟

چارت زنده شاخص دلار (DXY) را در همین صفحه برای شما قرار داده‌ایم تا تغییرات لحظه‌ای آن را به صورت آنلاین زیر نظر داشته باشید. البته اگر معامله‌گر هستید و می‌خواهید روی این شاخص تحلیل تکنیکال انجام دهید، می‌توانید از پلتفرم‌های محبوبی مثل تریدینگ‌ ویو (TradingView) یا ترمینال ترید بایتیکل استفاده کنید.

همان‌طور که در نمودار بالا می‌بینید، نوسانات این شاخص معمولاً حول عدد روانی ۱۰۰ در جریان است. هر بار که نمودار با قدرت از این مرز فراتر می‌رود، در واقع زنگ خطر برای طلا و سایر دارایی‌ها به صدا درمی‌آید؛ چرا که نشان می‌دهد دلار در حال له کردن رقبای جهانی خود است. اما این «رقبای جهانی» دقیقاً چه ارزهایی هستند که در مقابل دلار صف‌آرایی کرده‌اند؟

شاخص دلار بر چه اساسی سنجیده می‌شود؟

شاخص دلار در مقابل ارزهای قدرت مند دیگر سنجیده می‌شود در مقابل شاخص دلار این ارزها قرار دارند:‌

• یورو (EUR) –  ۵۷.۶٪ تاثیر
• ین ژاپن (JPY) – ۱۳.۶٪ تاثیر
• پوند انگلیس (GBP) – ۱۱.۹٪ تاثیر
• دلار کانادا (CAD) – ۹.۱٪ تاثیر
• کرون سوئد (SEK) – ۴.۲٪ تاثیر
• فرانک سوئیس (CHF) – ۳.۶٪ تاثیر

شاخص دلار در برابر این ارزها سنجیده می‌شوند و هرکدام میزان تاثیری که دارند متفاوت است به عنوان مثال یورو بیشترین تاثیر یعنی ۵۷ درصد را روی شاخص دلار می‌گذارد. مثلا اگر اتحادیه اروپا با بحران اقتصادی مواجه شود و ارزش یورو سقوط کند، شاخص دلار به صورت خودکار و با قدرت پرواز می‌کند؛ حتی اگر در خود آمریکا هیچ اتفاق خاصی نیفتاده باشد!

با دانستن این درصدها، متوجه می‌شویم که شاخص دلار فقط آینه‌ی اقتصاد آمریکا نیست؛ بلکه آینه‌ی اقتصاد اروپا هم هست. بسیاری از تریدرهای حرفه‌ای وقتی می‌خواهند روی جفت‌ارزهایی مثل EUR/USD معامله کنند، همیشه یک چشمشان به چارت شاخص دلار است تا تاییدیه نهایی را بگیرند.

تأثیر شاخص دلار بر سایر بازارهای مالی

مهم‌ترین قاعده‌ای وجود دارد، رابطه معکوس قیمت بعضی بازارها با شاخص دلار است. از آنجا که کالاهای استراتژیک جهانی مانند نفت خام و فلزات گران‌بها (به‌ویژه طلا) با دلار آمریکا قیمت‌گذاری می‌شوند، نوسانات ارزش دلار مستقیماً روی آن‌ها تأثیر می‌گذارد.

طلا و نفت

هنگام تقویت دلار (رشد شاخص): طلا و نفت برای خریدارانی که از ارزهای دیگر استفاده می‌کنند، گران‌تر تمام می‌شود. این کاهش قدرت خرید باعث افت تقاضا در سطح بین‌المللی شده و در نتیجه، قیمت جهانی طلا و نفت کاهش می‌یابد. همچنین دلار قوی می‌تواند به کاهش قیمت نفت منجر شود زیرا توان خرید کشورهای واردکننده نفت کاهش می‌یابد.

هنگام تضعیف دلار (افت شاخص): جذابیت کالاهای واقعی (مانند طلا) به عنوان یک ابزار ضدتورمی و وسیله‌ای برای حفظ ارزش سرمایه به شدت افزایش می‌یابد و این بازارها شاهد رشد قیمتی خواهند بود.

بازار سهام و بورس آمریکا

تأثیر شاخص دلار بر بازار سهام، به ویژه بورس آمریکا، دوگانه است و بستگی به ساختار درآمدی شرکت‌ها دارد.

فشار بر شرکت‌های صادرات‌محور: یک دلار قدرتمند برای شرکت‌های چندملیتی آمریکایی چالش‌برانگیز است؛ زیرا محصولات و صادرات آن‌ها در بازارهای جهانی گران‌تر شده و رقابت‌پذیری خود را از دست می‌دهند. علاوه بر این، سود این شرکت‌ها که در خارج از آمریکا به دست آمده، هنگام تبدیل شدن به دلارِ قدرتمند، ارزش کمتری پیدا می‌کند که این عوامل در نهایت می‌تواند باعث افت شاخص بورس برای این دسته از شرکت‌ها شود.

رونق شرکت‌های واردکننده: شرکت‌هایی که مواد اولیه خود را از خارج وارد می‌کنند، از دلار قوی نفع می‌برند زیرا هزینه واردات برایشان کاهش می‌یابد.
اثر تضعیف دلار: تضعیف دلار به نفع بورس آمریکا و شرکت‌های صادراتی است، زیرا صادرات ارزان‌تر شده و مزیت رقابتی آن‌ها در جهان افزایش می‌یابد. همچنین در دوره‌های دلار ضعیف، صنایع مصرفی و گردشگری داخل آمریکا رونق می‌گیرند زیرا قدرت خرید مشتریان و گردشگران خارجی بیشتر می‌شود.

بازار ارزهای دیجیتال (کریپتوکارنسی)

بازار ارزهای دیجیتال، به خصوص بیت‌ کوین، به عنوان یک سیگنال کلان اقتصادی به شدت متأثر از شاخص دلار است و از نظر تاریخی یک همبستگی معکوس با آن دارد. (که ضریب این همبستگی در برخی دوره‌ها به ۰.۶- نیز رسیده است)

تأثیر دلار ضعیف بر کریپتو: در دوره‌هایی که دلار تضعیف می‌شود (مانند سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۲۰)، سرمایه‌گذاران جهانی برای حفظ قدرت خرید و کسب بازدهی بالاتر، به گزینه‌های جایگزین و دارایی‌های پرریسک مانند ارزهای دیجیتال روی می‌آورند که این امر باعث رونق و افزایش شدید قیمت بیت‌کوین و آلت‌کوین‌ها می‌شود. افت دلار معمولاً با سیاست‌های انبساطی فدرال رزرو (مثل کاهش نرخ بهره و تزریق پول) همراه است که سوخت لازم برای صعود رمزارزها را فراهم می‌کند.

تأثیر دلار قوی بر کریپتو: رشد شاخص دلار نشان‌دهنده شرایط انقباضی و خروج نقدینگی از بازارهای پرریسک است. اشتهای سرمایه‌گذاران برای ریسک به شدت کاهش یافته و بازار رمزارزها وارد رکود می‌شود. از سوی دیگر، چون معاملات رمزارزها عموماً با استیبل‌کوین‌های دلاری (تتر) انجام می‌شود، دلار قوی باعث می‌شود خریداران غیرآمریکایی مجبور به پرداخت پول ملی بیشتری برای خرید بیت‌کوین شوند که این مسئله انگیزه ورود سرمایه به این بازار را کم می‌کند.

اقتصادهای نوظهور و بازار جهانی ارز (فارکس)

فشار فلج‌کننده دلار قوی: با افزایش شاخص دلار، ارزش ارزهای معتبر (مثل یورو و ین) و همچنین پول ملی کشورهای در حال توسعه به شدت افت می‌کند. از آنجا که بسیاری از اقتصادهای نوظهور دارای بدهی‌های خارجی کلان بر مبنای دلار هستند، بازپرداخت این بدهی‌ها برایشان بسیار پرهزینه‌تر و دشوارتر می‌شود.

فرار سرمایه: در شرایطی که دلار قوی است، سرمایه‌گذاران بین‌المللی سرمایه‌های خود را از بازارهای سهام و اوراق قرضه کشورهای نوظهور خارج کرده و به سمت دارایی‌های امن دلاری در آمریکا می‌برند. این خروج سرمایه منجر به آشفتگی بازارهای مالی محلی و سقوط ارزش پول این کشورها (مانند بحران لیر ترکیه و پزوی آرژانتین در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۲۲) می‌شود و بانک‌های مرکزی آن‌ها را مجبور به افزایش شدید نرخ بهره می‌کند.

تنفس در دوره دلار ضعیف: برعکس، با تضعیف دلار، این کشورها فرصتی برای تنفس پیدا می‌کنند، فشار بدهی‌هایشان کاهش یافته و با ورود مجدد سرمایه‌گذاران، بازارهای سهام محلی آن‌ها رشد می‌کند.

نقش دلار به عنوان پناهگاه امن (Safe Haven) و جریان سیال سرمایه

دلار آمریکا در ذات خود یک پناهگاه امن در برابر بحران‌هاست. رفتار شاخص دلار به صورت مستقیم نمایانگر «میزان ترس و ریسک» در کل بازارهای مالی است. زمانی که بازارهای جهانی (مثل بورس، مسکن یا کریپتو) دچار تزلزل می‌شوند، یا در زمان بحران‌های مالی (مثل سال ۲۰۰۸) و تنش‌های ژئوپلیتیک و همه‌گیری‌ها (مثل شروع کووید-۱۹ در مارس ۲۰۲۰)، تقاضای بسیار زیادی برای نقدینگی دلار ایجاد می‌شود. سرمایه‌گذاران به سرعت دارایی‌های سیال خود در سایر بازارها را می‌فروشند و به دلار تبدیل می‌کنند. این هجوم برای خرید دلار، شاخص آن را به شدت بالا می‌برد.

 نحوه تحلیل شاخص دلار و تاثیر آن روی بازارها

شاخص دلار را باید از دو جهت فاندامنتال و تکنیکال بررسی کنید موتور اصلی و محرک شاخص دلار بیشتر به سمت اخبارهای اقتصادی و داده‌های اقتصادی منتشر شده است.

نرخ بهره فدرال رزرو

این مهم‌ترین عامل است! وقتی بانک مرکزی آمریکا (فدرال رزرو) تصمیم می‌گیرد نرخ بهره را افزایش دهد، نگهداری دلار در بانک‌ها سود بیشتری می‌دهد. در نتیجه، سرمایه‌گذاران از سراسر دنیا پول‌هایشان را به دلار تبدیل می‌کنند تا سود بگیرند. در نتیجه تقاضا برای دلار بالا می‌رود و شاخص DXY رشد می‌کند. (و برعکس، کاهش نرخ بهره باعث افت شاخص می‌شود)

داده‌های تورم (گزارش CPI)

اگر تورم در آمریکا بالا برود، فدرال رزرو مجبور می‌شود برای مهار آن، نرخ بهره را بالا ببرد. پس معمولاً انتشار خبر تورم بالاتر از حد انتظار، باعث رشد موقت شاخص دلار می‌شود.

آمار اشتغال (NFP)

اولین جمعه هر ماه میلادی، آمار اشتغال آمریکا منتشر می‌شود. اگر اقتصاد آمریکا شغل‌های زیادی ایجاد کرده باشد (اقتصاد قوی)، شاخص دلار قدرت می‌گیرد.

حالا همین سه عامل را در نظر بگیرید زمانی که این گزارش‌ها منتشر شوند تاثیر روی شاخص دلار می‌گذارند و در نتیجه تاثیر روی انس طلای جهانی و در نتیجه قیمت طلا داخل ایران؛ در ادامه چند نکته تکنیکالی در مورد شاخص را هم بیان می‌کنیم.

سطح روانی ۱۰۰

همان‌طور که قبلاً گفتیم، عدد ۱۰۰ یک مرز تاریخی است. وقتی کندل‌های شاخص دلار بالای ۱۰۰ تثبیت می‌شوند، یعنی در یک بازار «دلارِ قدرتمند» هستیم و باید در خرید دارایی‌های ریسک‌پذیر (مثل آلت‌کوین‌ها) به شدت احتیاط کرد.

خطوط روند و کانال‌ها

شاخص دلار روندهای بسیار تمیز و مشخصی می‌سازد. کشیدن یک خط روند صعودی ساده در تایم‌فریم روزانه می‌تواند به شما نشان دهد که آیا قدرت دلار هنوز پابرجاست یا روند در حال شکستن است.

بحران در منطقه یورو

یادتان هست که گفتیم یورو بیش از ۵۷ درصدِ وزن این شاخص را دارد؟ از نظر تکنیکال، هر زمان روی چارت جفت‌ارز EUR/USD یک ریزش سنگین می‌بینید، می‌توانید با اطمینان بالایی انتظار داشته باشید که چارت DXY در حال ثبت یک رشد جدید است.

شاخص دلار چگونه محاسبه میشود؟

در سال‌های قبل از ۱۹۷۳ میلادی یک سیستم پولی جهانی به نام برتون وودز وجود داشت که در این سال فرو پاشید و از بین رفت و فدرال رزرو آمریکا تصمیم گرفت یک معیار جدید برای سنجش قدرت پول خود بسازد. آن‌ها ارزش دلار در آن سال را به عنوان نقطه صفر مرزی، روی عدد ۱۰۰ تنظیم کردند. (بنابراین وقتی امروز شاخص دلار مثلاً روی ۱۰۴ است، یعنی ارزش دلار نسبت به سال ۱۹۷۳ حدود ۴ درصد رشد کرده است).

نحوه محاسبه این شاخص به صورت فرمول زیر است:

البته که نیاز نیست شما این فرمول را حفظ کنید یا نیاز به محاسبه شاخص دلار داشته باشید زیرا در همین صحفه هم چارت شاخص را برای شما قرار داده‌ایم و همچنین در سایت‌های دیگر نیز از جمله تریدینگ ویو این شاخص برای شما نمایش داده می‌شود.

چرا فقط این ارزها در مقابل شاخص دلار هستند؟

دلیلش خیلی ساده است؛ این شاخص مال ۵۰ سال پیش است! شاخص دلار در سال ۱۹۷۳ ساخته شد. در آن زمان، این ۶ کشور بزرگ‌ترین شرکای تجاری آمریکا بودند. نکته مهم اینجاست که از آن سال تا الان، این لیست هیچ آپدیت جدیدی نشده است (فقط یک بار ارزهای اروپایی با هم ادغام شدند و «یورو» را ساختند) به همین خاطر است که ارز اقتصادهای بزرگ امروزی مثل چین (یوان) اصلاً در این لیست وجود ندارد! در یک کلام: این ۶ ارز صرفاً یک ساختار قدیمی از اقتصاد نیم‌قرن پیش هستند که بانک‌ها و تریدرهای کل دنیا هنوز هم به استفاده از آن عادت دارند.

در ابتدا این سبد شامل ۱۰ ارز مختلف بود، اما در سال ۱۹۹۹ با روی کار آمدن یورو، ارزهای کشورهای اروپایی (مانند مارک آلمان و فرانک فرانسه) جای خود را به یورو دادند و ترکیب سبد به شش ارز فعلی کاهش یافت. بالاترین سقف تاریخی شاخص دلار در فوریه ۱۹۸۵ در محدوده ۱۶۴ الی ۱۶۵ واحد ثبت شده و کمترین میزان آن نیز در مارس ۲۰۰۸ در محدوده ۷۰ الی ۷۱ واحد بوده است.