فورک در ارز دیجیتال چیست؟ هارد فورک و سافت فورک در بلاک چین

فورک (Fork) در ارزهای دیجیتال، به زبان ساده به معنای آپدیت و به‌ روزرسانی سیستم یک ارز دیجیتال است. این آپدیت می‌تواند برای بهبود عملکرد سیستم، افزایش امنیت و یا تغییر در تعداد تراکنش‌ها انجام شود. برای اینکه بهتر متوجه این موضوع شوید، فرض کنید یک نرم‌افزار مثل اینستاگرام یا تلگرام را آپدیت می‌کنید.

در این حالت، شرکت سازنده تغییرات را روی سرورهای مرکزی خودش اعمال می‌کند و شما فقط یک دکمه «Update» را در گوشی‌تان می‌زنید. اما در دنیای ارزهای دیجیتال و فناوری بلاک‌چین، هیچ سرور مرکزی و رئیسِ واحدی وجود ندارد! در عوض، هزاران کامپیوتر در سراسر جهان (که به آن‌ها ماینر یا نود می‌گویند) وجود دارند که نرم‌افزار آن شبکه (مثلاً شبکه بیت‌ کوین) را روی سیستم‌هایشان نصب کرده‌اند و با همکاری هم، شبکه را سر پا نگه می‌دارند.

حالا دقیقاً چه چیزی آپدیت می‌شود؟

آن چیزی که آپدیت می‌شود، کدهای همان نرم‌ افزاری است که روی این هزاران کامپیوتر نصب شده است. برنامه‌نویس‌ها کدهای جدیدی می‌نویسند تا «قوانین شبکه» را تغییر دهند. این قوانین می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• تعداد تراکنش‌هایی که در هر ثانیه انجام می‌شود چقدر باشد؟
• پاداش ماینرها چقدر باشد؟
• امنیت شبکه چطور تامین شود؟

دقیقاً چه اتفاقی می‌افتد؟ (یک مثال ساده)

فرض کن هزاران حسابدار در سراسر جهان دارند یک «دفتر کل» مشترک را می‌نویسند. همه آن‌ها از قبل توافق کرده‌اند که در هر صفحه از این دفتر کل، فقط می‌توانند ۱۰ تراکنش بنویسند. بعد از آپدیت برنامه‌ نویسان می‌گویند سرعت شبکه پایین است. پس یک کُد جدید می‌نویسند و می‌گویند از این به بعد در هر صفحه باید ۲۰ تراکنش نوشته شود.

حالا آن هزاران کامپیوتری که شبکه را می‌چرخانند، باید تصمیم بگیرند که نرم‌افزار خود را به این نسخه جدید آپدیت کنند یا نه:

• حالت اول: اگر تغییرات جوری باشد که همه توافق کنند، همه آپدیت می‌کنند و شبکه با قوانین جدید به کارش ادامه می‌دهد.
• حالت دوم (تولد ارز جدید): اگر یک عده از کامپیوترها بگویند ما همان قانون ۱۰ تراکنش در هر صفحه را می‌خواهیم و آپدیت نکنند، و عده دیگر آپدیت جدید را نصب کنند، شبکه به دو راهی می‌رسد و فورک اتفاق می‌افتد که در ترجمه فارسی به آن انشعاب هم گفته می‌شود.

از این لحظه به بعد، آن گروهی که آپدیت نکردند، دفتر کل (بلاک‌چین) خودشان را با قوانین قدیمی می‌نویسند و گروهی که آپدیت کردند، دفتر کل خودشان را با قوانین جدید! به همین سادگی، یک ارز دیجیتال از وسط نصف می‌شود و یک ارز جدید متولد می‌شود.

انواع فورک

به صورت کلی ۲ نوع فورک (یا همان آپدیت یا انشعاب) در بلاکچین داریم:‌

هارد فورک

که یک آپدیت و تغییر اساسی در سیستم آن ارز دیجیتال مد نظر است و کدهای جدید دیگر با نسخه قدیمی آن ارز دیجیتال سازگار نیستند و کاربرانی که نرم افزار خود را به روز رسانی نکنند نمیتوانند از شبکه جدید استفاده کنند.

در این لحظه اگر در جامعه شبکه که ماینرها و توسعه دهندگان یا همان برنامه نویسان آن ارز دیجیتال هستند بر سر این تغییرات اختلاف نظر شدیدی داشته باشند، بلاک‌چین به دو مسیر کاملاً مجزا تقسیم می‌شود و یک ارز دیجیتال جدید متولد می‌شود. مثال‌های معروف مثل تولد «بیت‌کوین کش» از دل شبکه «بیت‌ کوین» و همچنین جدا شدن «اتریوم کلاسیک» از شبکه اصلی «اتریوم» است.

سافت فورک (Soft Fork)

سافت فورک یک به‌روزرسانی ملایم‌تر و سازگار با نسخه‌های قبلی است. کاربرانی که نرم‌افزار خود را آپدیت نکرده‌اند، همچنان می‌توانند با شبکه در ارتباط باشند و تراکنش‌ها را تایید کنند. در این حالت، شبکه به دو قسمت تقسیم نمی‌شود و هیچ ارز دیجیتال جدیدی به وجود نمی‌آید. مثال معروفش به‌روزرسانی سگویت (SegWit) در شبکه بیت‌ کوین که با هدف افزایش سرعت و کاهش کارمزدها انجام شد، اما یکپارچگی شبکه را حفظ کرد.

چرا اصلاً فورک اتفاق می‌افتد؟

به طور کلی، توسعه‌دهندگان و ماینرها بدون دلیل تصمیم به تغییر کدهای شبکه نمی‌گیرند. فورک‌ها معمولاً به یکی از ۳ دلیل زیر رخ می‌دهند:

ارتقا و بهبود شبکه (آپدیت‌های دوره‌ای)

دقیقاً مثل ویندوز یا اندروید که هر چند وقت یک‌بار برای افزایش سرعت یا اضافه شدن امکانات جدید آپدیت می‌شوند، بلاک‌چین‌ها هم نیاز به پیشرفت دارند. مثلاً ممکن است سرعت تایید تراکنش‌ها در شبکه پایین آمده باشد یا کارمزد انتقال پول خیلی گران شده باشد. در این حالت، برنامه‌نویسان یک فورک (آپدیت) ارائه می‌دهند تا سیستم را سریع‌تر، ارزان‌تر و کارآمدتر کنند.

رفع باگ‌ها و مشکلات امنیتی (جلوگیری از هک)

هیچ نرم‌افزاری در دنیا کاملاً بی‌نقص نیست. گاهی اوقات رخنه‌های امنیتی خطرناکی در کدهای یک ارز دیجیتال پیدا می‌شود که اگر سریعاً برطرف نشوند، هکرها می‌توانند به شبکه آسیب بزنند. در این شرایط، یک فورک فوری انجام می‌شود تا راه نفوذ هکرها بسته شود.
حتی در موارد خاص، اگر هکرها پولی دزدیده باشند، جامعه با یک «هارد فورک» تاریخچه شبکه را به حالتِ قبل از هک برمی‌گرداند تا پول مالباختگان نجات پیدا کند.

اختلاف نظر شدید

همان‌طور که گفتیم، بلاک‌چین‌ها رئیس و مدیرعامل ندارند و با تصمیم‌گیری جمعی اداره می‌شوند. گاهی اوقات بر سر آینده شبکه و قوانین جدید، بین تیم برنامه‌ نویسان و ماینرها اختلاف نظر شدیدی پیش می‌آید. وقتی هیچ‌کدام از طرفین کوتاه نمی‌آیند و توافقی حاصل نمی‌شود، تنها راه چاره «جدایی» است! شبکه از وسط نصف می‌شود؛ یک گروه با همان سیستم قدیمی به راهش ادامه می‌دهد و گروه دیگر ارز جدید خودش را می‌سازد. (مثل جدا شدن راه بیت‌کوین کش از بیت‌کوین)

تکلیف دارایی‌های کاربران چه می‌شود؟

وقتی یک هارد فورک رخ می‌دهد و شبکه به دو ارز مجزا تبدیل می‌شود، کسانی که ارز قدیمی را در کیف‌پول شخصی خود داشتند، معمولاً به همان اندازه از ارز جدید را هم به صورت رایگان (ایردراپ) دریافت می‌کنند. مثلاً در سال ۲۰۱۷ هر کسی که ۱ بیت‌کوین داشت، بعد از فورک، ۱ بیت‌کوین کش رایگان هم دریافت کرد.

ریسک‌ها و خطرات فورک چیست؟

• نوسانات شدید قیمت: در روزهای نزدیک به فورک، قیمت آن ارز دیجیتال به دلیل هیجان کاربران یا ابهام در آینده پروژه، دچار نوسانات شدید (صعودی یا نزولی) می‌شود.
• احتمال کلاهبرداری: در زمان فورک‌ها به دلیل سردرگمی کاربران، هکرها کیف‌پول‌های جعلی معرفی می‌کنند تا به بهانه دادن ارز رایگان، کلید خصوصی کاربران را بدزدند.