زیان ناپایدار چیست؟ فرمول، جدول و مثال استخر نقدینگی

زیان ناپایدار وقتی است که قیمت توکنهای استخر نقدینگی عوض شود و ارزش سهم شما از نگهداری همان توکنها بیرون استخر کمتر شود. این زیان نسبت به نگهداری است، با برگشت قیمت میتواند کم شود و کارمزد استخر ممکن است آن را جبران کند یا نکند.
در این مطلب زیان ناپایدار را با فرمول رسمی Uniswap نسخه ۲، جدول نسبت قیمت، یک مثال هزار دلاری و تفاوت آن با نگهداری ساده در کیف پول میبینید.
نکات کلیدی این مقاله
- زیان ناپایدار مخصوص تأمین نقدینگی در AMM است، نه نگهداری توکن در کیف پول.
- در استخر پنجاه-پنجاه، دو برابر شدن قیمت حدود ۵٫۷٪ اختلاف نسبت به نگهداری میسازد.
- نصف شدن قیمت همان اندازه اختلاف را میسازد؛ جهت تغییر مهم نیست، اندازه مهم است.
- کارمزد استخر ممکن است بخشی از این اختلاف را بپوشاند، اما تضمین نیست.
- اگر نقدینگی را وقتی قیمت هنوز فاصله دارد بردارید، زیان تحقق پیدا میکند.
فهرست مطالب
زیان ناپایدار چیست؟
زیان ناپایدار (Impermanent Loss) وقتی پیش میآید که قیمت توکنهای یک استخر نقدینگی نسبت به زمانی که نقدینگی گذاشتهاید عوض شود و ارزش سهم شما در استخر از حالت «همان توکنها را در کیف پول نگه داشته بودید» کمتر شود. این مفهوم مربوط به تأمین نقدینگی در بازارساز خودکار (AMM) است، نه نگهداری ساده توکن در کیف پول و نه معامله معمولی اسپات.
در استخرهای محصول ثابت مثل Uniswap نسخه ۲، رابطه x × y = k برقرار است. با هر معامله، مقدار دو توکن طوری عوض میشود که حاصلضرب تقریبا ثابت بماند. اگر قیمت یکی از توکنها بالا برود، استخر از آن توکن کم میکند و از توکن دیگر به شما سهم بیشتری میدهد. در نتیجه ترکیب داراییتان با ترکیب اولیه فرق میکند.
به آن «ناپایدار» میگویند چون اگر قیمت به همان نسبت روز ورود برگردد، این اختلاف نسبت به نگهداری ساده از بین میرود. اگر زودتر نقدینگی را بردارید، همان اختلاف تحقق پیدا میکند. کارمزد معاملات استخر جداگانه است و ممکن است بخشی از این اختلاف یا همه آن را جبران کند، اما تضمینی نیست.
فرمول و جدول نسبت قیمت
در مستندات Uniswap نسخه ۲، برای استخر پنجاه-پنجاه محصول ثابت این فرمول آمده است:
زیان ناپایدار = 2 × √(نسبت قیمت) ÷ (1 + نسبت قیمت) − 1
نسبت قیمت یعنی قیمت جدید تقسیم بر قیمت زمان ورود. طبق همان سند، اندازه زیان فقط به بزرگی تغییر بستگی دارد، نه به جهت آن. دو برابر شدن قیمت و نصف شدن قیمت، هر دو حدود ۵٫۷ درصد زیان ناپایدار میسازند.

همین منبع این اعداد را ذکر کرده است: تغییر ۱٫۲۵ برابر حدود ۰٫۶٪، ۱٫۵ برابر حدود ۲٫۰٪، ۲ برابر حدود ۵٫۷٪، ۳ برابر حدود ۱۳٫۴٪، ۴ برابر ۲۰٫۰٪ و ۵ برابر حدود ۲۵٫۵٪. این درصدها نسبت به نگهداری همان داراییها بیرون از استخرند، نه لزوما نسبت به دلار اولیهای که وارد کردهاید.
مثال عددی: ورود هزار دلاری و دو برابر شدن یک توکن
مثال زیر فرضی است و با همان فرمول محصول ثابت حساب شده است.

فرض کنید ۱۰۰۰ دلار را نصفنصف در یک استخر ETH و یک استیبلکوین میگذارید: ۵۰۰ دلار اتر و ۵۰۰ دلار استیبلکوین. اگر قیمت اتر دو برابر شود و شما همان دارایی را بیرون استخر نگه داشته بودید، ارزشش ۱۵۰۰ دلار میشد. در استخر، ترکیب بازتنظیم میشود و ارزش موقعیت حدود ۱۰۰۰ × √۲ یعنی تقریبا ۱۴۱۴ دلار است. اختلاف حدود ۸۶ دلار یا ۵٫۷ درصد، همان زیان ناپایدار است. برای اینکه صرفا این اختلاف جبران شود، باید کارمزد دریافتی دستکم در همین حدود باشد.
استیبلکوین سمت دیگر استخر ریسک خودش را دارد، از جمله فاصله گرفتن از نرخ یک دلار؛ کلیات را در استیبل کوین ببینید. نقدشوندگی استخر هم با مفهوم نقدینگی بازار فرق دارد، هرچند هر دو به راحتی ورود و خروج مربوطاند؛ برای نقدینگی معاملهگری لیکوئیدیتی در ترید را بخوانید.
فرمول بالا برای استخر پنجاه-پنجاه محصول ثابت است. استخرهای وزن نامتقارن یا نقدینگی متمرکز Uniswap v3 و v4 رفتار متفاوتی دارند.
چه چیزی زیان ناپایدار را بیشتر میکند؟
- نوسان زیاد جفت توکن. هرچه نسبت قیمت از نقطه ورود دورتر شود، زیان ناپایدار بزرگتر میشود.
- جفت ناپایدار در برابر جفت آرام. استخر دو توکن پرنوسان معمولا اختلاف بزرگتری نسبت به نگهداری میسازد تا استخر دو استیبلکوین.
- نقدینگی متمرکز در یک محدوده قیمت. در نسخههای جدیدتر AMM میتوان نقدینگی را در بازه خاصی گذاشت. بازده کارمزد ممکن است بیشتر شود، اما اگر قیمت از آن بازه خارج شود وضعیت فرق میکند و ریسک زیان ناپایدار در همان بازه میتواند شدیدتر حس شود.
- برداشت نقدینگی وقتی قیمت هنوز خیلی فاصله دارد. اینجا زیان دیگر «ناپایدار» نمیماند و در حساب شما قفل میشود.
چطور قبل از گذاشتن نقدینگی این ریسک را بسنجیم؟
- ببینید استخر محصول ثابت پنجاه-پنجاه است یا وزن و محدوده دیگری دارد.
- با جدول نسبت قیمت، سناریوی بدبینانه را حساب کنید: اگر یکی از توکنها دو یا سه برابر شود (یا نصف شود) نسبت به نگهداری چقدر عقب میمانید.
- کارمزد تاریخی استخر را با آن سناریو مقایسه کنید، اما کارمزد گذشته را تضمین آینده ندانید.
- کارمزد شبکه (Gas) ورود و خروج را هم در حساب بگذارید، مخصوصا برای مبلغ کوچک.
- فقط سرمایهای را وارد کنید که برای قفل شدن و نوسان آن آمادهاید. این کار معامله بدون ریسک یا سود ثابت نیست.
تحلیل قیمت توکن در بایتیکل
پیش از تصمیم درباره تأمین نقدینگی، میتوانید نمودار هر دو توکن را در نمودار حرفهای (Supercharts) بایتیکل باز کنید، با بیش از ۴ هزار اندیکاتور نوسان را ببینید و با هشدار قیمت (Price Alert) فاصله گرفتن قیمت از نقطه ورود را دنبال کنید. بایتیکل استخر نقدینگی نیست، دارایی نگه نمیدارد و این خدمت را اجرا نمیکند. ابزار تحلیل است و مسئولیت تصمیم با شماست.
نمودار توکن را در بایتیکل باز کن
جمعبندی
زیان ناپایدار هزینه پنهان تأمین نقدینگی است: در ازای سهم از کارمزد، در معرض بازتنظیم خودکار ترکیب دارایی قرار میگیرید. قبل از ورود، سناریوی دو یا سه برابر شدن قیمت را با فرمول حساب کنید و کارمزد احتمالی را تضمین ندانید. بایتیکل برای دیدن نمودار و هشدار قیمت توکن به کار میآید، اما خودش استخر نقدینگی یا نگهدارنده دارایی نیست.
منابع
سؤالات متداول
زیان ناپایدار چیست؟
اختلاف ارزش موقعیت تأمینکننده نقدینگی نسبت به اینکه همان توکنها را بیرون استخر نگه میداشت. وقتی نسبت قیمت عوض شود این اختلاف ظاهر میشود.
چرا به آن ناپایدار میگویند؟
چون اگر قیمت به نسبت زمان ورود برگردد، این اختلاف کم یا صفر میشود. با برداشت نقدینگی در قیمت دور از ورود، دیگر ناپایدار نمیماند.
اگر قیمت توکن دو برابر شود چقدر زیان ناپایدار دارم؟
در استخر پنجاه-پنجاه محصول ثابت، طبق مستندات Uniswap v2 حدود ۵٫۷ درصد نسبت به نگهداری همان داراییها. کارمزد دریافتی جدا محاسبه میشود.
آیا کارمزد استخر زیان ناپایدار را از بین میبرد؟
گاهی بله، گاهی خیر. بستگی به حجم معاملات استخر، مدت ماندن شما و اندازه حرکت قیمت دارد. باید هر دو را با هم دید.
زیان ناپایدار در معامله اسپات هم هست؟
خیر. این مفهوم برای کسی است که نقدینگی به استخر AMM میدهد، نه برای کسی که فقط توکن میخرد و در کیف پول نگه میدارد.
این مطلب آموزشی است و توصیه به خرید، فروش یا نگهداری هیچ داراییای نیست.
سلب مسئولیت و شفافیت در بایتیکل
تمامی مطالب منتشر شده در بلاگ آموزشی بایتیکل، اعم از تحلیلهای بازار، بررسی پروژهها، اخبار و معرفی پتانسیلهای دنیای کریپتوکارنسی، صرفاً با رویکرد آموزشی و اطلاعرسانی تهیه شدهاند. تیم تحریریه بایتیکل تأکید میکند که این محتواها به هیچ عنوان «توصیه مستقیم خرید و فروش» یا «سیگنال سرمایهگذاری» محسوب نمیشوند.
با توجه به نوسانات شدید و ریسکهای ذاتی بازارهای مالی، مسئولیت نهایی هرگونه تصمیمگیری اقتصادی، سود یا ضرر احتمالی، بهطور کامل بر عهده شخص کاربر است. ما اکیداً توصیه میکنیم پیش از هرگونه مشارکت مالی، تحقیقات شخصی خود را (DYOR) تکمیل کرده و در صورت نیاز با مشاوران دارای صلاحیت مشورت کنید.





