ریسک همبستگی در ترید؛ وقتی چند پوزیشن در واقع یک شرط است

سه پوزیشن خرید روی بیت کوین، اتریوم و سولانا باز کردهاید و برای هر کدام فقط ۱ درصد حساب را ریسک کردهاید. روی کاغذ ریسک پخش شده است. ولی اگر بازار کریپتو یکباره بریزد، هر سه معمولا با هم به حد ضرر میرسند و شما در عمل یک معامله ۳ درصدی گرفتهاید. این مقاله نشان میدهد ریسک همبستگی را چطور با عدد بسنجید و قبل از باز کردن پوزیشن بعدی، برایش سقف بگذارید.
ریسک همبستگی چیست؟
ریسک همبستگی یعنی چند پوزیشن جدا، به دلیل حرکت همجهت داراییها، مثل یک پوزیشن بزرگ رفتار کنند. ضریب همبستگی (Correlation) عددی بین -1 تا +1 است. هرچه به +1 نزدیکتر باشد، دو دارایی بیشتر با هم بالا و پایین میروند. عدد نزدیک صفر یعنی حرکت روزانه آنها رابطه خطی محسوسی ندارد. عدد منفی یعنی معمولا خلاف هم حرکت میکنند.
در مدیریت سرمایه معمولا ریسک هر معامله را جدا حساب میکنیم. ریسک همبستگی لایه بعدی است: ریسک مجموعه پوزیشنهایی که همزمان باز هستند.
چرا ریسک ۱ درصدی شما شاید ۱ درصد نباشد؟
فرض کنید سه پوزیشن باز دارید و ریسک هر کدام تا حد ضرر ۱۰۰ تتر است. اگر هر سه همزمان استاپ بخورند، ۳۰۰ تتر از دست میرود. سوال این است که احتمال این اتفاق چقدر است. جواب به همبستگی بستگی دارد.
بدترین حالت ساده است: اگر همه استاپها با هم فعال شوند، ضرر جمع ریسکهاست و همبستگی آن را کم نمیکند. گپ قیمتی و لغزش هم میتواند ضرر را حتی از این جمع بیشتر کند. همبستگی روی سوال دیگری اثر دارد: نوسان معمول سود و زیان مجموعه چقدر است. یک تقریب برای این پراکندگی، وقتی ریسک پوزیشنها برابر است، این است:
ریسک مجموعه ≈ ریسک هر پوزیشن × √(n + n(n−1)ρ)
در این فرمول n تعداد پوزیشنها و ρ همبستگی بین آنهاست. فرضها را صریح بگوییم: ریسک تا استاپ هر پوزیشن مقیاس نوسان آن در نظر گرفته شده، ریسک همه برابر است، همبستگی همه جفتها یکسان است و رابطهها خطیاند. این همان منطق واریانس سبد در نظریه پرتفوی مارکوویتز است. خروجی آن سقف ضرر نیست و ضرر واقعی میتواند از آن بیشتر شود.
مثال فرضی: سه پوزیشن ۱۰۰ تتری
| میانگین همبستگی (ρ) | پراکندگی تقریبی مجموعه (نه بدترین حالت) | تعداد مؤثر شرطها |
|---|---|---|
| 0 | ۱۷۳ تتر | ۳ |
| 0.3 | ۲۱۹ تتر | ۱٫۸۸ |
| 0.5 | ۲۴۵ تتر | ۱٫۵ |
| 0.8 | ۲۷۹ تتر | ۱٫۱۵ |
| 1 | ۳۰۰ تتر | ۱ |
در همه ردیفها بدترین حالت همان ۳۰۰ تتر است. ستون آخر از رابطه n ÷ (1 + (n−1)ρ) به دست میآید و فقط با همان فرض ریسک برابر و همبستگی یکسان معنا دارد. با همبستگی ۰٫۸، سه پوزیشن شما از نظر نوسان تقریبا معادل ۱٫۱۵ شرط مستقلاند. یعنی تنوع ظاهری کمک زیادی نکرده است.
اعداد این جدول فرضی و آموزشیاند. بازده بازار توزیع نرمال ندارد و ریزشهای شدید بیشتر از پیشبینی این فرمول رخ میدهد. با این حال جهت پیام درست است: هرچه همبستگی بالاتر برود، نوسان مجموعه به جمع ساده ریسکها نزدیکتر میشود.
همبستگی دقیقا وقتی بالا میرود که لازمش ندارید
نکته خطرناک این است که همبستگی ثابت نمیماند. پژوهش لونگین و سولنیک در Journal of Finance روی بازده ماهانه پنج بازار بزرگ سهام نشان داد همبستگی در بازارهای نزولی افزایش پیدا میکند، اما در بازارهای صعودی چنین افزایشی دیده نشد. به زبان ساده، تنوع درست در روزهای ریزش ضعیفتر میشود.
در کریپتو هم این تغییر دیده شده است. به گزارش صندوق بینالمللی پول (IMF)، ضریب همبستگی بازده روزانه بیت کوین و شاخص S&P 500 در سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۹ فقط ۰٫۰۱ بود و در ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱ به ۰٫۳۶ رسید. همان گزارش میگوید سرریز نوسان بین کریپتو و سهام در دورههای پرتلاطم بیشتر میشود.
نتیجه عملی: عدد همبستگی را از دوره آرام بازار برندارید و فکر نکنید در روز بحران هم همان میماند.
چطور همبستگی دو دارایی را خودتان حساب کنید؟
- بازه را انتخاب کنید. برای معاملهگر سوئینگ، بازده روزانه ۶۰ تا ۹۰ روز اخیر نقطه شروع معقولی است. برای معاملات کوتاهتر، تایم فریم کوچکتر بگیرید.
- بازده بگیرید، نه قیمت. درصد تغییر هر روز را حساب کنید: (قیمت امروز ÷ قیمت دیروز) − 1. همبستگی خود قیمتها گمراهکننده است، چون دو نمودار روندی تقریبا همیشه همبسته به نظر میرسند.
- در اکسل یا گوگل شیت از تابع CORREL استفاده کنید. دو ستون بازده را کنار هم بگذارید و بنویسید
=CORREL(A2:A91;B2:B91). بسته به تنظیمات زبان، جداکننده ممکن است ویرگول باشد. - همبستگی غلتان بسازید. همین محاسبه را هر هفته برای پنجره ۶۰ روز آخر تکرار کنید. اگر عدد ناگهان بالا رفت، سقف ریسک گروه را کم کنید.
- یک دوره ریزش را جدا بسنجید. همبستگی را فقط در روزهایی که بازار اصلی منفی بوده هم حساب کنید. این عدد به «روز بد» نزدیکتر است.
مثال کوچک محاسبه
بازده فرضی شش روز دو دارایی به درصد:
| روز | دارایی الف | دارایی ب |
|---|---|---|
| ۱ | +2.0 | +2.4 |
| ۲ | −1.5 | −1.0 |
| ۳ | +3.0 | +3.6 |
| ۴ | −2.5 | −3.0 |
| ۵ | +1.0 | +0.6 |
| ۶ | −0.5 | −0.2 |
همبستگی این دو سری حدود ۰٫۹۸ است. شش داده برای تصمیم واقعی خیلی کم است و این جدول فقط شیوه کار را نشان میدهد.
چهار قاعده برای کنترل ریسک همبستگی
۱. سقف ریسک باز کل
جمع ریسک همه پوزیشنهای باز تا حد ضرر را محدود کنید. مثلا اگر سقف را ۳ درصد گذاشتهاید، پوزیشن چهارم باز نمیشود تا یکی بسته شود یا استاپها به نقطه سربهسر برسند.
۲. سقف جدا برای هر خوشه همبسته
داراییهایی را که همبستگی بالایی دارند یک خوشه حساب کنید. یک قاعده نمونه: اگر همبستگی بالاتر از ۰٫۷ بود، کل ریسک آن خوشه از ۱٫۵ درصد بیشتر نشود. در این حالت سه پوزیشن کریپتویی همجهت هر کدام ۰٫۵ درصد ریسک میگیرند، نه ۱ درصد. عدد دقیق را خودتان بر اساس تحمل ضرر و دراودان مجاز تعیین کنید.
۳. جهت را هم ببینید
خرید بیت کوین و فروش اتریوم با همبستگی بالا، دو شرط همجهت نیست. بخشی از ریسک بازار خنثی میشود و ریسک تفاوت عملکرد دو دارایی باقی میماند. این همان منطق هج است. ولی پوشش ناقص است، چون همبستگی و نسبت نوسان دو دارایی تغییر میکند.
۴. اهرم را جدا حساب کنید
در فیوچرز، چند پوزیشن همبسته روی یک حساب کراس میتواند همزمان مارجین را مصرف کند. پیش از اضافه کردن پوزیشن، فاصله تا قیمت لیکوئید شدن را برای سناریوی ریزش همزمان چک کنید. توضیح کامل را در مقاله لوریج و لیکوئید شدن ببینید.
همبستگیهای پنهان در بازار ایران
برای معاملهگر ایرانی، بعضی داراییها از یک کانال مشترک تاثیر میگیرند: نرخ دلار بازار آزاد. خرید تتر، طلای ۱۸ عیار و سکه همه تا حدی شرط روی تضعیف ریال هستند. اگر انتظارات ارزی یکباره عوض شود، این داراییها ممکن است با هم واکنش نشان دهند. پس قبل از اینکه سبد خود را «متنوع» بنامید، بپرسید چند تا از داراییها به همان عامل وابستهاند.
اخبار کلان هم همبستگی کوتاهمدت را بالا میبرد. در ساعت انتشار دادههایی مثل تورم یا اشتغال آمریکا، دلار، طلا و کریپتو ممکن است همزمان جابهجا شوند. زمان این دادهها را از تقویم اقتصادی پیش از باز کردن چند پوزیشن ببینید.
چکلیست پیش از باز کردن پوزیشن جدید
- ریسک این پوزیشن تا حد ضرر چند درصد حساب است؟
- جمع ریسک باز، با این پوزیشن، از سقف کل بیشتر میشود؟
- همبستگی ۶۰ روزه این دارایی با پوزیشنهای باز چقدر است؟
- در روزهای منفی بازار اصلی، همبستگی بالاتر رفته است؟
- همه پوزیشنها همجهتاند یا بخشی از ریسک خنثی شده است؟
- خبر مهمی در ۲۴ ساعت آینده هست که میتواند همه را با هم تکان دهد؟
- اگر همه استاپها با هم فعال شوند، ضرر کل را میپذیرید؟
جوابها را در ژورنال معاملاتی بنویسید تا بعد از چند هفته ببینید کدام قاعده واقعا ضرر را کم کرده است.
اشتباهات رایج
- شمردن تعداد پوزیشن به جای تعداد شرط. پنج آلتکوین همجهت معمولا پنج شرط مستقل نیستند.
- استفاده از همبستگی قیمت به جای بازده. این خطا عدد را بیدلیل بالا نشان میدهد.
- اعتماد به یک عدد قدیمی. همبستگی دو سال پیش برای تصمیم امروز کافی نیست.
- هج خواندن هر پوزیشن مخالف. اگر نسبت حجم و نوسان دو دارایی را حساب نکنید، ممکن است ریسک جدید بسازید.
ریسک همبستگی با بایتیکل
برای اینکه همبستگی را ببینید، اول باید همه داراییها را کنار هم داشته باشید. در بایتیکل نمودار بیش از ۳ میلیون نماد از بازارهای مختلف در یک جا در دسترس است و میتوانید رفتار داراییها را در روزهای ریزش کنار هم مقایسه کنید. با اتصال حساب صرافی و بخش مدیریت معاملات، پوزیشنهای باز را یکجا میبینید. پرتفوی بایتیکل هم کمک میکند ترکیب داراییها و وزن هر کدام را دنبال کنید.
تحلیل هوش مصنوعی بایتیکل سیگنال و تحلیل نمادها را ارائه میدهد و تصمیم نهایی معامله با خود شماست. پیش از اضافه کردن پوزیشن همجهت، میتوانید دید آن را برای هر نماد جداگانه بخوانید. روی همه نمادها هم میتوانید هشدار بگذارید و آن را از راه پیامک، ایمیل، نوتیفیکیشن، ربات تلگرام یا تماس خودکار بگیرید. مثلا وقتی شاخص اصلی بازار از سطحی پایینتر رفت، خبردار میشوید و فرصت دارید ریسک خوشه همبسته را کم کنید. تقویم اقتصادی و اخبار بایتیکل هم زمان خبرهای مهم را نشان میدهد.
شروع با پلن رایگان بایتیکل ممکن است. جزئیات پلنها را در صفحه پلنها ببینید و برای خبرهای تازه به کانال تلگرام بایتیکل سر بزنید.
جمعبندی
تعداد پوزیشن معیار تنوع نیست. چند پوزیشن با همبستگی بالا در روز ریزش مثل یک پوزیشن بزرگ عمل میکنند و همبستگی هم معمولا همان روزها بالا میرود. همبستگی بازده را حساب کنید، برای ریسک باز کل و هر خوشه همبسته سقف بگذارید و قبل از خبرهای مهم ریسک را دوباره بشمارید. این مطلب آموزشی است و توصیه خرید یا فروش هیچ دارایی نیست.
منابع
- Longin, F. & Solnik, B. (2001). Extreme Correlation of International Equity Markets. The Journal of Finance. Wiley
- Adrian, T., Iyer, T. & Qureshi, M. (2022). Crypto Prices Move More in Sync With Stocks, Posing New Risks. IMF Blog. IMF
- IMF (2022). Cryptic Connections: Spillovers between Crypto and Equity Markets. IMF Global Financial Stability Note. IMF eLibrary
- Markowitz, H. (1952). Portfolio Selection. The Journal of Finance, 7(1).
سؤالات متداول
ریسک همبستگی در ترید یعنی چه؟
یعنی چند پوزیشن جدا به دلیل حرکت همجهت داراییها با هم سود یا ضرر کنند و ریسک واقعی حساب از جمع ظاهری تنوع بیشتر شود.
چه عددی همبستگی بالا حساب میشود؟
مرز ثابتی وجود ندارد. بسیاری از معاملهگران بالای ۰٫۷ را بالا در نظر میگیرند و برای آن گروه سقف ریسک مشترک میگذارند.
همبستگی را با چه ابزاری حساب کنم؟
بازده روزانه دو دارایی را در اکسل یا گوگل شیت کنار هم بگذارید و از تابع CORREL استفاده کنید. محاسبه را هر هفته برای پنجره تازه تکرار کنید.
آیا خرید چند ارز دیجیتال تنوع ایجاد میکند؟
معمولا کمتر از آنچه به نظر میرسد. بیشتر آلتکوینها در ریزشهای بزرگ همراه بیت کوین حرکت میکنند. عدد همبستگی را برای دوره خودتان بسنجید.
همبستگی منفی یعنی ریسک صفر؟
نه. همبستگی تغییر میکند و در بحران ممکن است رابطه دو دارایی برعکس شود. همیشه ریسک باقیمانده را حساب کنید.
بایتیکل در کنترل ریسک همبستگی چه کمکی میکند؟
نمودار همه بازارها، اتصال صرافی و مدیریت معاملات، پرتفوی، تحلیل هوش مصنوعی، تقویم اقتصادی و هشدار روی همه نمادها با پنج روش دریافت را در یک جا دارید. محاسبه همبستگی و تعیین سقف ریسک تصمیم خود شماست.
سلب مسئولیت و شفافیت در بایتیکل
تمامی مطالب منتشر شده در بلاگ آموزشی بایتیکل، اعم از تحلیلهای بازار، بررسی پروژهها، اخبار و معرفی پتانسیلهای دنیای کریپتوکارنسی، صرفاً با رویکرد آموزشی و اطلاعرسانی تهیه شدهاند. تیم تحریریه بایتیکل تأکید میکند که این محتواها به هیچ عنوان «توصیه مستقیم خرید و فروش» یا «سیگنال سرمایهگذاری» محسوب نمیشوند.
با توجه به نوسانات شدید و ریسکهای ذاتی بازارهای مالی، مسئولیت نهایی هرگونه تصمیمگیری اقتصادی، سود یا ضرر احتمالی، بهطور کامل بر عهده شخص کاربر است. ما اکیداً توصیه میکنیم پیش از هرگونه مشارکت مالی، تحقیقات شخصی خود را (DYOR) تکمیل کرده و در صورت نیاز با مشاوران دارای صلاحیت مشورت کنید.





